Donald Trump-İranla razılaşma ,&ks halda nəticələr ağır olacaq

ABŞ Prezidenti Donald Trump Beyaz Saray-da keçirilən geniş mətbuat konfransında İranla aparılan danışıqlarla bağlı mühüm və sərt açıqlamalar verib. O bildirib ki, Vaşinqton və Tehran arasında mümkün razılaşma qarşıdakı bir ay ərzində əldə oluna bilər. Bununla belə, prosesin uzadılmasının arzuolunan olmadığını vurğulayan DonaldTrump, danışıqların sürətli və konkret nəticə ilə yekunlaşmalı olduğunu deyib.

Prezident çıxışında açıq şəkildə xəbərdarlıq edib ki, əgər İran ABŞ-la razılığa gəlməzsə, bunun nəticələri Tehran üçün “çox travmatik” olacaq. Onun sözlərinə görə, razılaşma zəruridir və alternativ ssenari İran üçün ciddi çətinliklər yarada bilər.

“İranla razılaşma etməliyik. Əgər razılaşma olmazsa, bu İran üçün çox travmatik olacaq – həm də çox travmatik. Mən bunun baş verməsini istəmirəm, amma razılaşma qaçılmazdır.

”Donald Trump bildirib ki, əvvəlki mərhələdə də razılaşma üçün imkan yaranmışdı, lakin bu fürsət dəyərləndirilmədi və nəticədə İran ağır zərbələrlə üzləşdi. O, bu dəfə əldə olunacaq razılaşmanın “ədalətli və güclü” olması lazım olduğunu vurğulayıb. Prezidentin fikrincə, zəif və ya birtərəfli razılaşma ABŞ üçün qəbuledilməzdir.

Danışıqların taleyi qarşıdakı həftələrdə bəlli olacaq

ABŞ liderinin açıqlamaları göstərir ki, danışıqlar həlledici mərhələyə qədəm qoyub. Vaşinqton administrasiyası İranın nüvə proqramı və regional siyasəti ilə bağlı daha sərt şərtlər irəli sürür. Rəsmi Tehranın isə öz təhlükəsizlik və iqtisadi maraqlarını ön plana çəkdiyi bildirilir.

Analitiklərin fikrincə, qarşıdakı həftələr tərəflərin mövqeyini aydınlaşdıracaq. Əgər diplomatik kanal açıq saxlanılarsa, razılaşma mümkündür. Əks halda isə yeni sanksiyalar, iqtisadi təzyiqlər və regionda gərginliyin artması istisna edilmir.

Trump çıxışında həmçinin bildirib ki, yekun qərar onun səlahiyyətindədir və ABŞ-ın maraqları hər şeydən üstün tutulacaq. O, İranla əldə ediləcək sənədin həm Amerika xalqı, həm də regional sabitlik baxımından effektiv olmasının vacibliyini qeyd edib.

Netanyahu ilə görüş və əfv məsələsi

Mətbuat konfransında diqqət çəkən digər mövzu isə İsrailin Baş naziri Benjamin Netanyahu ilə keçirilən görüş olub. Donald Trump Netanyahu ilə görüşün “çox yaxşı və məhsuldar” keçdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, İsrail tərəfi mövcud vəziyyəti anlayır, lakin son qərar ABŞ rəhbərliyinə məxsusdur.

Trump eyni zamanda İsrail Prezidenti Isaac Herzog-u Netanyahuya əfv verilməməsi məsələsində tənqid edib. ABŞ prezidenti hesab edir ki, əfv qərarının verilməməsi siyasi səbəblərlə bağlı ola bilər və bu vəziyyət “utancverici”dir.

“Netanyahu üçün əfv verməyən bir prezident var. Məncə, o adam özündən utanmalıdır. Daha əvvəl beş dəfə bu məsələ gündəmə gəlib, amma indi istifadə olunmur. Çünki gücünü itirəcəyini düşünür.

”Donald Trump-ın bu açıqlaması İsrail daxilindəki siyasi proseslərə birbaşa münasibət kimi qiymətləndirilir. Netanyahu hazırda müxtəlif korrupsiya ittihamları ilə məhkəmə prosesindədir və bu məsələ İsrail siyasətində ciddi müzakirələrə səbəb olub.

Region üçün mümkün nəticələr

ABŞ–İran münasibətlərinin gələcək istiqaməti Yaxın Şərqdə ümumi təhlükəsizlik mühitinə birbaşa təsir göstərə bilər. İranın nüvə proqramı, İsrailin təhlükəsizlik narahatlıqları və ABŞ-ın regiondakı hərbi-siyasi mövqeyi bu prosesdə əsas amillər hesab olunur.

Ekspertlər bildirirlər ki, razılaşma əldə olunarsa, sanksiyaların yumşaldılması və iqtisadi əməkdaşlığın bərpası gündəmə gələ bilər. Əks halda isə regionda yeni gərginlik dalğası, enerji bazarlarında dalğalanma və siyasi qarşıdurmalar mümkündür.

Trump-ın “travmatik nəticələr” ifadəsi isə beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən diqqətlə izlənilir. Bu ifadə mümkün iqtisadi və ya hərbi addımlara işarə kimi şərh olunur. Lakin ABŞ rəhbərliyi hələlik konkret tədbirlərlə bağlı detallı məlumat verməyib.

Nəticə

Donald Trump-ın açıqlamaları göstərir ki, ABŞ İranla razılaşma əldə etmək niyyətindədir, lakin bu proses uzunmüddətli və qeyri-müəyyən ola bilməz. Vaşinqton sürətli və sərt şərtlərlə nəticələnəcək razılaşma istəyir. Tehran isə öz mövqeyini qorumağa çalışır.

Qarşıdakı bir ay həm diplomatik danışıqların taleyi, həm də regionun gələcək siyasi balansı baxımından həlledici dövr kimi qiymətləndirilir. Razılaşma əldə olunarsa, gərginliyin azalması mümkündür. Əks halda isə münasibətlər yeni və daha çətin mərhələyə keçə bilər.

Bundan əlavə, siyasi müşahidəçilər hesab edirlər ki, danışıqların uğurla nəticələnməsi yalnız iki ölkə arasındakı münasibətlərə deyil, həm də qlobal güc balansına təsir göstərə bilər. Avropa dövlətləri və region ölkələri prosesi yaxından izləyir. Enerji bazarlarında mümkün dəyişikliklər, neft qiymətlərində dalğalanmalar və yeni diplomatik təşəbbüslər də gündəmdədir. İran daxilində ictimai rəy və iqtisadi vəziyyət də qərarların verilməsində mühüm rol oynaya bilər.