Nijer’də Müharibə Həyəcanı: Hərbi Rəhbərlikdən Səfərbərlik Elanı,Fransa Açıq İttiham Olundu!
Nijer-də hərbi rəhbərliyin səfərbərlik elan etməsi və Fransanı ölkəni sabitsizləşdirməkdə ittiham etməsi regionda vəziyyəti yenidən gərginləşdirib. Qərbi Afrikada son illərdə baş verən siyasi dəyişikliklər fonunda Nijer–Fransa münasibətləri ən kritik dövrünü yaşayır. Hərbi hakimiyyət açıq şəkildə bəyan edib ki, ölkənin suverenliyinə qarşı yönəlmiş istənilən addıma sərt cavab veriləcək.
Bu açıqlamalar beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini yenidən Sahel bölgəsinə yönəldib. Xüsusilə Fransa ilə münasibətlərin pozulması, hərbi qüvvələrin ölkədən çıxarılması və son hücum iddiaları vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirib
2023-cü il çevrilişi və münasibətlərin kəskin dəyişməsi
2023-cü ildə Nijer-də baş verən hərbi çevrilişdən sonra ölkədə siyasi kurs tamamilə dəyişdi. Yeni hərbi rəhbərlik əvvəlki hökumətin Fransa ilə yaxın əməkdaşlığını sərt tənqid etdi və bunu milli maraqlara zidd addım kimi qiymətləndirdi.
Fransa uzun illərdir ki, Sahel bölgəsində terrorla mübarizə adı altında hərbi mövcudluq saxlayırdı. Rəsmi Paris bu mövcudluğun məqsədinin radikal silahlı qruplara qarşı mübarizə olduğunu bildirirdi. Lakin yeni hakimiyyət Fransanın bölgədəki fəaliyyətini “neo-kolonial təsir” kimi dəyərləndirdi.
Çevrilişdən sonra Nijer hökuməti Fransanın hərbi kontingentinin ölkədən çıxarılmasını tələb etdi. 2023-cü ilin sonlarına doğru Fransa ordusunun Nijer ərazisini tərk etdiyi açıqlandı. Buna baxmayaraq, Nijer rəhbərliyi Fransanın dolayı yollarla regionda təsir göstərməyə davam etdiyini iddia edir.
Səfərbərlik elanının səbəbləri
Nijer hərbi rəhbərliyi son bəyanatında ölkənin təhlükəsizliyinə qarşı təhdidlərin artdığını bildirib. Açıqlamada qeyd olunub ki:
Xarici qüvvələr ölkədə qarışıqlıq yaratmağa çalışır
Dövlət institutlarına qarşı sabotaj planları mövcuddur
Terror qruplaşmalarına gizli dəstək göstərilir.
Bu səbəbdən səfərbərlik elan olunduğu vurğulanıb. Hakimiyyət vətəndaşları milli birliyə çağıraraq, dövlətin müdafiəsi üçün hazır olmağa səsləyib.
Rəsmi dairələr Fransanı birbaşa hədəf göstərərək, ölkəni sabitsizləşdirmək cəhdində ittiham edib. Bu açıqlama iki ölkə arasında diplomatik böhranın daha da dərinləşməsinə səbəb olub.
Niamey hava limanına hücum iddiaları
Paytaxt Niamey-də yerləşən beynəlxalq hava limanı ətrafında baş verən insident vəziyyəti daha da gərginləşdirib. Nijer tərəfi hücumun arxasında xarici qüvvələrin dayandığını bildirir. Rəsmi açıqlamalarda Fransanın adı çəkilməsə də, “keçmiş müstəmləkə gücü” ifadəsi diqqət çəkib
Bu hadisə ictimaiyyətdə ciddi rezonans doğurub. Yerli hakimiyyət Fransa ilə əlaqəli şəbəkələrin ölkədə sabitliyi pozmağa çalışdığını iddia edir. Fransa isə bu ittihamları qəti şəkildə rədd edir.
Fransa tərəfinin mövqeyi
Fransa rəsmiləri Nijer-də baş verənləri diqqətlə izlədiklərini və regionda sabitliyin qorunmasının vacib olduğunu bildiriblər. Paris daha əvvəl hərbi çevrilişi tanımadığını açıqlamış və demokratik idarəçiliyə qayıdış çağırışı etmişdi.
Fransa tərəfi terrorla mübarizə fəaliyyətinin beynəlxalq mandat çərçivəsində həyata keçirildiyini vurğulayır və sabitsizlik iddialarını qəbul etmir. Rəsmi Parisə görə, Sahel bölgəsində təhlükəsizlik problemi yalnız Nijer üçün deyil, bütün region üçün risk yaradır.
Enerji amili və geosiyasi maraqlar
Nijer dünyanın aparıcı uran istehsalçılarından biridir. Fransa isə elektrik enerjisinin böyük hissəsini nüvə enerjisindən əldə edir. Bu baxımdan Nijer Fransa üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Ekspertlər hesab edirlər ki, iki ölkə arasında gərginliyin əsas səbəblərindən biri də enerji təhlükəsizliyi və iqtisadi maraqlardır. Uran ehtiyatları üzərində nəzarət məsələsi tərəflər arasında gizli rəqabəti gücləndirə bilər.
Bundan əlavə, bölgədə Rusiya və Çin kimi digər güclərin artan təsiri də geosiyasi balansı dəyişir. Nijer rəhbərliyi son dövrdə alternativ tərəfdaşlarla əməkdaşlıq siqnalları verib.
Regionda mümkün ssenarilər
Hazırda Nijer ilə Fransa arasında rəsmi müharibə elan olunmayıb. Lakin:
Diplomatik əlaqələr minimum səviyyəyə enib;
Hərbi ritorika sərtləşib;
Regional bloklaşma güclənib.
Analitiklər birbaşa hərbi toqquşma ehtimalını aşağı qiymətləndirsələr də, dolayı qarşıdurma riskinin artdığını bildirirlər. Sahel bölgəsində təhlükəsizlik vəziyyətinin zəif olması istənilən kiçik insidentin genişmiqyaslı böhrana çevrilməsi ehtimalını artırır.
Beynəlxalq reaksiyalar
Afrika İttifaqı və digər regional təşkilatlar vəziyyətin diplomatik yollarla həll olunmasına çağırış ediblər. Qərb ölkələri isə bölgədə sabitliyin qorunmasının vacibliyini vurğulayır.
Beynəlxalq ictimaiyyətin əsas narahatlığı terror təhlükəsinin artması və humanitar vəziyyətin pisləşməsidir. Sahel bölgəsində artıq milyonlarla insan təhlükəsizlik və iqtisadi problemlərlə üzləşir.
Nəticə
Nijer-də hərbi səfərbərlik elan edilməsi və Fransaya qarşı səsləndirilən ittihamlar Qərbi Afrikada yeni geosiyasi mərhələnin başlandığını göstərir. İki ölkə arasında münasibətlər ən aşağı səviyyəyə enib və qarşılıqlı etimad demək olar ki, qalmayıb.
Hazırkı mərhələdə açıq müharibə elan edilməsə də, siyasi və hərbi ritorikanın sərtləşməsi riskləri artırır. Enerji maraqları, regional güc balansı və təhlükəsizlik problemləri böhranı daha da mürəkkəbləşdirir.
Nijer və Fransa arasında yaranmış bu gərginliyin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi yaxın aylarda atılacaq diplomatik və siyasi addımlardan asılı olacaq. Regionun sabitliyi isə yalnız qarşılıqlı dialoq və beynəlxalq vasitəçilik yolu ilə təmin oluna bilər.
